Anness B – Kliem magħqud jew mifrud
Kliem li għandu jinkiteb magħqud u kliem ieħor li għandu jinkiteb mifrud, skont id-Deċiżjonijiet 1 maħruġa mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti fl-2008.
Kliem li jinkiteb magħqud
Hawnhekk għandek żewġ listi ta’ kliem li jistgħu jkunu ta’ għajnuna fix-xogħol lingwistiku tiegħek fl-Istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. Dawn kienu ppubblikati bħala appendiċi tad-Deċiżjonijiet tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti dwar il-Varjanti Ortografiċi. Id-dokument sħiħ tista’ ssibu fuq http://www.kunsilltalmalti.gov.mt/filebank/documents/Decizjonijiet1_25.07.08.pdf.
Il-kliem li ġej għandu jinkiteb magħqud meta jkollu tifsira waħda, kif għandu fl-eżempju.
afli
Afli wiċċek tost wisq, biex qed terġa’ titlobni dak li ma ħaqqekx!
akkrettu
L-ewwel elfejn ewro li qalgħu poġġewhom il-bank akkrettu tiegħek.
allaħares
Imma allaħares ma jaslux il-passaporti … Kif nistgħu nsiefru mingħajrhom?
apposta (+ t’apposta, tal-apposta, għal t’apposta, għal tal-apposta)
Din mhix kumbinazzjoni; din għamilhieli apposta biex jinkini.
Xtrajna żebgħa apposta li l-ħażiż ma jaqbadx magħha.
Waqt il-logħba xejjirlu daqqa ta’ sieq t’apposta.
Jissejjaħ delitt doluż meta r-reat ikun twettaq għal t’apposta u b’malizzja.
Kienet kumbinazzjoni; ma ngħidx li kixfuh għal tal-apposta.
awlillejl, ewlillejl
Kristu talab awlillejl qabel ma bata.
beħsiebni, beħsiebi, biħsiebni, biħsiebi
Jgħidu x’jgħidu, biħsiebi mmur illum stess.
Fil-btajjel tas-sajf beħsiebhom jerħulha lejn l-Alaska.
bħalissa
Bħalissa ma nistax niftakar x’jismu z-ziju tal-mara.
bħallikieku, bħalkieku
Bħallikieku jekk jogħla ż-żejt mhux kulħadd se jlaqqatha!
Oqgħod attent minnha, għax taf tiksrek bħalkieku xejn.
bħalma
Bħalma lkoll tafu, wasalna biex intemmu ħidmitna.
bilfors (+ ta’ bilfors)
Bilfors li ma ftehemniex.
Dan dmirek u trid tagħmlu ta’ bilfors.
bilġri (tfisser “dlonk”; ara wkoll f’Appendiċi B: bil-ġiri)
Malli lemaħni telaqhom u ġie bilġri ħdejja.
bilħaqq
Bilħaqq, għax kont sa ninsa, inti taf li llejla għandna laqgħa, hux?
bilkemm
Bilkemm laħaq daħal li ma bediex jargumenta.
billejl
Ħafna mis-serq isir billejl biex id-dalma tostor kollox.
bilqiegħda
Mhux rispett li meta jidħol is-surmast fil-kamra tibqa’ bilqiegħda.
bilwieqfa
Meta jindaqq l-Innu Malti nqumu bilwieqfa.
binhar
Nippreferi naħdem billejl milli binhar.
biżżejjed
Issa biżżejjed għax ħadtli rasi!
dalgħodu
Qed nipprova nispiċċa xogħli dalgħodu, imma fil-każ inkompli llejla.
dalwaqt (ġieli mqassra: daqt)
Stennieni ftit; dalwaqt/daqt inkun miegħek.
dakinhar
Mela nsejt x’kont għedtlek dakinhar?
daparti
Daparti tiegħi, qatt ma nqastu f’xejn, imma ħaddieħor ma nafx.
daqshekk (+ għal daqshekk, minn daqshekk)
Mhuwiex daqshekk importanti li timla din il-formola.
Għal daqshekk għamilt qorti?
Minn daqshekk, ma nistax ingerger minnha.
daqskemm
Qed inħossni stordut daqskemm għandi ġuħ!
Dalwaqt ninstabat mal-art daqskemm qed inħossni għajjien.
daqskieku, daqslikieku
Il-ġolf refa’ l-karettun b’id waħda, daqslikieku kien banketta.
daqstant
Ma kienx hemm daqstant nies fit-teatru.
Issa la ħabrikna daqstant, se naqtgħu qalbna fl-aħħar?
daqsxejn (+ għal daqsxejn)
Rajt daqsxejn ta’ tifel jibki.
Ħbieb, daqsxejn oħra u naslu.
Tfixkel fit-tapit u għal daqsxejn ma ħadhiex għal wiċċu.
dawramejt
Hu u ġej bil-ġirja, żelaq, dar dawramejt u spiċċa wiċċu ġol-ħajt.
dażgur
Dażgur li għandha l-garanzija dil-magna tal-ħasil.
filgħaxija, flgħaxija
Filgħaxija taqa’ s-sirda.
Kull flgħaxija ommi tħobb tmur timxi mixja minn Selmun sal-Mellieħa.
filgħodu
Naħdem billejl, u filgħodu nsibha bi tqila biex inqum mis-sodda.
filwaqt
Toni jħobb l-isfar, filwaqt li ħuh iħobb l-aħmar.
ġaladarba
Ġaladarba qed toġġezzjona, ikollna nwaqqfu l-proġett.
ġieli
Tal-gass ġieli jiġi fid-disgħa ta’ filgħodu, u ġieli fil-ħdax.
għaldaqstant
Għaldaqstant qed niktbulek biex nitolbuk appuntament.
għalfejn
Għalfejn qed tkellimni hekk?
għalhekk
Għandi l-karozza bil-ħsara, għalhekk ix-xogħol qed immur b’tal-linja.
għalissa
Għalissa ma nistax immur narah.
għalkemm
Għalkemm tilef ħafna lezzjonijiet, xorta għadda mill-eżami.
għalkollox
Issa qtajt qalbi għalkollox.
Begħna d-dar tal-Mosta u ġejna noqogħdu Wied il-Għajn għalkollox.
għalxejn
Jgħidu li l-qasba ma ċċaqċaqx għalxejn.
għarukaża, għarkaża
X’għarukaża! Ara ftit fejn mar jixħetha l-borża taż-żibel!
hawnhekk
Ersaq ’l hawn u poġġi hawnhekk.
Hawnhekk iltqajna ma’ għawġ ieħor.
hemmhekk
L-imħallef widdbu biex ma jersaqx ’l hemmhekk.
infatti
Sewwa qed tgħid, infatti jien dan għaddejt minnu.
inġenerali
Wara żmien twil tinħema fil-privat, id-deċiżjoni tħabbret lill-pubbliku inġenerali.
inkonsiderazzjoni
Meta niġi biex niġġudika, dawn il-fatturi serji jkolli noħodhom inkonsiderazzjoni.
inkwantu
Inkwantu għalina tinkwetax, għax aħna nafu nfendu għal rasna.
inkwistjoni
Kellna ħafna każi ta’ korruzzjoni, imma l-każ inkwistjoni huwa l-agħar wieħed sa issa.
insè
L-ikla insè ma kienet tgħid xejn, imma xorta ħadna pjaċir bil-kumpannija.
intant
Suppost ġew jgħinuna kmieni. Intant, ħalli nkomplu bix-xogħol.
jalla
Nixtiqilkom kull ġid; jalla jkollkom ħajja hienja flimkien.
kemxejn
Din kwistjoni kemxejn delikata.
Dan l-artiklu kemxejn itwal minn tal-bieraħ.
kulħadd
Kulħadd iħobb ftit tal-mistrieħ wara ġurnata xogħol.
kuljum
Imur jara lil ommu kuljum.
Din it-triq ngħaddi minnha kuljum għax-xogħol.
kullimkien
Fittixtu kullimkien, u ma sibtu mkien.
kulma
Mhux kulma jleqq deheb.
kultant, xi kultant
Jien hawn kuntent, imma kultant tiġini x-xewqa tas-safar.
Xi kultant jagħtini li mmur inkellmu.
ladarba
Ladarba noħroġ mill-ħabs, se nibdel ħajti.
lakemm
Mhux lakemm tgħidlu li għandu żball.
lanqas (iżda: għall-anqas, mill-anqas, tal-anqas)
Jien la rrid din u lanqas l-oħra.
Lanqas ħaqq li tajtni qatgħa bħal din.
Għall-anqas ma kissrulix il-fanali tal-karozza wkoll!
Mindu widdibtu, lili qed ifittixni mill-anqas.
Dan l-eżerċiizzju trid tagħmlu mill-anqas erba’ jew ħames darbiet kuljum.
Tal-anqas ma qabadx miegħi l-prinċipal ukoll!
Infaqna ħafna flus imma tal-anqas ir-riżultati issa jidhru.
(i)lbieraħ (iżda: bħall-bieraħ, mill-bieraħ, tal-bieraħ, eċċ.)
Ilbieraħ ġrat diżgrazzja li se nibqgħu niftakruha.
Bħall-bieraħ ġimgħa għamlet dik il-maltempata kbira.
Dan kif mill-bieraħ sal-lum dawwart il-ħsieb?
Il-ftehim tal-bieraħ kien pass importanti lejn il-liberalizzazzjoni tal-midja.
(i)lbiraħtlula (iżda: għall-biraħtlula, mill-biraħtlula, sal-biraħtlula, eċċ.)
Ilbieraħ kien il-Ħadd u lbiraħtlula s-Sibt.
Mill-biraħtlula għaddew jumejn u għadek ma qdejtnix.
Sal-biraħtlula konna rċevejna aktar minn mitt applikazzjoni.
(i)llaħwa, xi llaħwa
Illaħwa, x’ħuta qbadt!
Xi llaħwa qed tgħid illum?
(i)llejla (iżda: sal-lejla, tal-lejla, mil-lejla, eċċ.)
Illejla niltaqgħu fit-tmienja ħdejn Bieb il-Belt.
(i)llum (iżda: bħal-lum, mil-lum, sal-lum, tal-lum, eċċ.)
Illum nagħlaq snini.
Illum ma trid tistagħġeb b’xejn.
L-ittra bgħatthielu llum u jirċeviha għada.
Se naqilbu l-folja u mil-lum ’il quddiem m’intix se tara ċenteżmu ieħor mingħandi.
Il-pakkett ilu ħmistax li ntbagħat imma sal-lum għadu ma wasallix.
Iż-żgħażagħ tal-lum għandhom wisq iktar xi jtellifhom minn ta’ dari.
lura
Min ġej ’il quddiem u min sejjer lura.
madanakollu, madankollu
Jgħidu li jħobbuh; madankollu, ħadd ma mar jarah.
madwar
Eżatt ma nafx, imma ngħidlek li kien hemm madwar tletin ruħ b’kollox.
Mort mixja madwar ir-raħal.
maġenb
Joqgħod sewwasew maġenb il-knisja.
manġapassiġġa
Hekk sewwa! Il-mara taħdem u int manġapassiġġa.
matul
Matul il-lejl għamlet ħafna xita.
minbarra
Minbarra l-impjieg, trid tlaħħaq ukoll max-xogħol tad-dar.
minflok
Minflok ma jgħinna, dejjem insibuh itellifna.
minfuq
Għandu tort, u minfuq irid jieħu tiegħu.
mingħajr
Mingħajr flus ma tagħmel xejn.
mingħalija, -k, -h, eċċ.
Jien kien mingħalija li inti kont taf b’kollox.
mingħand
Il-bolol jinxtraw mingħand tal-gazzetti.
Kif kont hemm, xtrajt kollox mingħandu.
minnufih
Tħallix żmien iktar, itlaq minnufih.
(i)mnalla
Imnalla ġibtuh intom l-inbid.
nofsillejl “12.00 am”
F’nofsillejl ftaħna x-xampanja u xtaqna s-sena t-tajba lil xulxin.
nofsinhar “12.00 pm”
F’nofsinhar kulħadd jieqaf mix-xogħol għall-ikel.
F’nofsinhar bumm konna nduru madwar il-mejda b’regolarità militari.
Wara nofsinhar id-dell jibda jitwal.
(in-)nofsiegħa “12.30 am jew pm” (imma ara wkoll nofs siegħa).
Ħarġet mal-ħbieb, u missierha mar jiġborha fin-nofsiegħa ta’ filgħodu.
nofstanhar (pl. nofstanhari / nofstanharijiet)
Dam nofstanhar jilgħab mal-karozza.
Fis-sajf il-ħaddiema tal-gvern jaħdmu bin-nofstanhari.
pereżempju
Int, pereżempju, għal xiex ġejt hawn dalgħodu? perkażu
Imma jekk, perkażu, ikunu qed jitkellmu bejniethom, ma għandekx tindaħal.
pezzakustjoni
Mindu dak il-pezzakustjoni daħal jaħdem magħna, spiċċaw il-paċi u l-għaqda ta’ bejnietna.
qabelxejn
Qabelxejn, nirringrazzja lil ommi għax kienet hi li xettlet fija l-imħabba lejn l-arti.
radjudramm
Fis-sittinijiet, il-palk sab żvog ġdid fir-radjudramm minn fuq ir-Rediffusion.
sadanittant, sadattant
Sadanittant, in-naħa l-oħra tal-Belt kienet qed isseħħ storja tinkiteb.
safrattant
Safrattant dak li ried jagħmel, xorta għamlu.
sakemm
Beħsiebni niġi, sakemm ma jinqala’ xejn.
Sakemm wasal sidu, il-qattus laħaq għamel straġi fil-kċina.
santafjakka
Jinżel ikaxkar saqajh mat-triq, bis-santafjakka.
santapaċenzja
Is-santapaċenzja, kif qridtni!
sewwasew
Il-logħob se jibda sewwasew issa.
skansafaċendi
Dak skansafaċendi; torbotx fuqu.
sogħobbih (jisgħobbih, eċċ.)
Jisgħobbija li ma nistax niġi miegħek illum.
Imxi sewwa ma’ ta’ taħtek, biex ma jisgħobbikx minn għemilek.
Dawn il-kelmtejn tant intrabtu flimkien li fin-negattiv, ngħidu aħna, iġibu ruħhom bħala verb wieħed flimkien (għaliex ngħidu: ma jisgħobbikx u mhux ma jisgħobx bik).
stabene
Miskin il-fqir għax ibati l-ġuħ, min ikun stabene lanqas jinduna bl-għoli tal-ħajja.
tabilħaqq
Għandu karattru tabilħaqq skifuż.
Tabilħaqq, għandek raġun.
tabirruħ(u)
Għaddiet minn quddiemi, iżda għamilt tabirruħi li ma rajthiex.
tampar
Oħtok u ħija tampar xulxin.
Il-mamà tiegħu tampari.
taparsi
Taparsi mhux qed nisma’ dak li qed tgħid fuqi.
tassew
Dun Karm kiteb poeżiji tassew sbieħ.
teledramm
Tkun xi tkun il-kwalità artistika tiegħu, it-teledramm bil-Malti dejjem popolari.
użufrutt
Id-dar tal-ulied, imma l-ġenituri għandhom l-użufrutt tagħha.
waranofsinhar “il-medda ta’ ħin minn nofsinhar sa qabel filgħaxija”
Il-waranofsinhar it-tajjeb.
Għaddejt il-waranofsinhar kollu naqra u issa għandi moħħi mixrub.
xħin
Xħin daħlu, marru jorqdu minnufih.
Xħin tasal, ċempel il-qanpiena.
(i)żżejjed
Issa żżejjed! Wissejtek kemm-il darba u se jkolli nirrappurtak.
Kliem li jinkiteb mifrud
Il-kliem fl-espressjonijiet li ġejjin jinkiteb mifrud bi spazju jew b’sing, skont kif jidher hawn taħt.
barra minn dan
barra minn hekk
bħal meta
bħal xejn
bil-ġiri (imma ara wkoll f’Appendiċi A: bilġri)
bil-kif
dal-ħin
dal-lejl
darba fill
fil-fatt
għad illi, għad li
fl-aħħar (+ sa fl-aħħar)
għal biex
għal daqshekk, ara daqshekk
għal daqsxejn, ara daqsxejn
għal għarrieda
għall-aħħar
għall-anqas, , ara lanqasgħall-inqas
għal li
għal tal-apposta, għal t’apposta, ara apposta
għal xiex
kull darba
kull fejn
kull meta
kull min
kull xejn
liema bħalu, liema bħalha, eċċ.
Il-kitba liema qed tieħu post il-kitba li ma fi frażijiet bħal dehra ta’ ġmiel liema bħalu.
lil hawn
lil hemm
lil hinn
inji gwida
mill-anqas, ara lanqas
minn bejn
minn daqqiet, minn xi daqqiet
minn daqshekk, ara daqshekk
minn fejn
minn tagħna
Għalkemm dawn il-kelmtejn x’aktarx jingħadu flimkien f’għamla ta’ formola u ġieli ssibhom miktuba f’kelma waħda, il-verb iżża huwa kkonjugat regolarment u jista’ jieħu l-pronom mehmuż bħal verbi oħra (ara: niżżi ħajr, niżżik ħajr, jiżżu ħajr, jiżżuna ħajr).
nofs siegħa “medda ta’ ħin ta’ 30 minuta” (imma ara wkoll nofsiegħa)
sa fejn
sa fl-aħħar, ara fl-aħħar
sal-aħħar
ta’ bilfors, ara bilfors
tal-anqas, ara lanqas
t’apposta, tal-apposta, ara apposta
wara nofsinhar “wara 12.00 pm”, ara nofsinhar
xi ħadd
xi ħaġa
xi kultant, ara kultant
xi mkien
xi minn daqqiet