10.1.6. Myślnik, półpauza, łącznik

W tradycyjnej typografii używa się myślnika, półpauzy i łącznika. W praktyce myślnik coraz częściej zastępowany jest półpauzą.

W tradycyjnej typografii używa się trzech długości „kresek”:

myślnik (pauza); skrót klawiaturowy: Alt 0151,
półpauza (pauza średnia); skrót klawiaturowy: Alt 0150,
-
łącznik (dywiz).

W praktyce jednak coraz częściej znak długiej pauzy zastępowany jest półpauzą.

Myślnik – niektóre zastosowania

  • Wprowadza człon uogólniający lub podsumowujący:

    Traktat z Lizbony wprowadził akty delegowane i akty wykonawcze – dwie kategorie aktów o charakterze nieustawodawczym.

  • Pozwala uniknąć powtórzeń, zastępując człon pominięty:

    W 1995 r. przeznaczono na ten cel 250 mln EUR, a w 1999 r. – 210 mln EUR.

    Czas trwania tego typu przeniesienia jest ograniczony w przypadku kadry zarządzającej i specjalistów do trzech lat, zaś w przypadku absolwentów odbywających staż – do roku.

  • Zastępuje domyślne czasowniki jest, przed zaimkiem to wprowadzającym orzecznik:

    Rejestr wydanych świadectw i potwierdzeń – to ważne źródło danych.

  • Służy do mocniejszego wydzielenia części zdania lub klarowniejszego zapisu (zwłaszcza jeśli występuje zbyt duże nagromadzenie przecinków):

    Jest to właściwe podejście, gdy – tak jak w omawianym przypadku – znaczenie przedsiębiorstw dopuszczających się naruszenia jest bardzo zróżnicowane.

Przed myślnikiem i po nim zawsze stawiamy spację.

Półpauza

Używamy jej do wyrażenia relacji „od … do …”.

W Polsce istnieją dwie tendencje typograficzne. Jedna zaleca stosowanie w tym wypadku łącznika, druga  półpauzy. Nie ma też jasno ustalonych reguł dotyczących używania lub nieużywania spacji. W Urzędzie Publikacji przyjęto następujące zasady:

  1. między cyframi (lub jednostkami redakcyjnymi, takimi jak litery i podpunkty) używamy półpauzy bez spacji:

    program na lata 2007–2013

    lekarz przyjmuje w godz. 10–15

    w dniach 11–12 lipca 2007 r.

    lit. a)–e)

    ppkt (i)–(vi)

  2. w ten sam sposób wyrażamy relację „od … do …” dotyczącą przestrzeni:

    pociąg relacji Warszawa–Kraków

    etap Jarosław–Przeworsk

Ponieważ w znaczeniu półpauzy zawarte jest i „od”, i „do”, niepoprawny jest zapis:

* od 5–8 maja

Łącznik

Łącznik (inaczej dywiz) łączy się ze znakiem literowym bezpośrednio (bez spacji). Zasadniczo jest znakiem międzywyrazowym:

czarno-biały, Pawlikowska-Jasnorzewska, 10-dniowy, kod pocztowy 00-930, trzecio- i drugorzędni

NB:

Zob. również punkt dotyczący pisowni łącznej i rozdzielnej.